7. Sınıf 7. Ünite: Elektrik Devreleri Konu Özeti

A. AMPULLERİN BAĞLANMA ŞEKİLLERİ

Ampuller seri ve paralel bağlama olmak üzere iki şekilde devreye bağlanır.

1. Seri Bağlama

Ampullerin aynı tel üzerinde uç uca bağlanmasına seri bağlama denir.

Ampuller aynı tel üzerinde olduğu için, ampullerden eşit akım geçer.

• Ampullerden eşit akım geçtiği için, ampullerin parlaklıkları aynıdır.

• Ampullerden biri çıkarıldığında ya da patladığında devrenin akımı kesilir ve diğer ampullerde söner.

• Devreye ampul eklendiği zaman devrenin direnci artar. Bu nedenle devreye ampul eklendikçe ampullerin parlaklığı azalır.

2. Paralel Bağlama

Ampullerin pozitif(+) uçlarının bir noktada, negatif uçlarının bir noktada birleştirilmesi ile elde edilen bağlanma şekline paralel bağlama denir.

• Tek bir kablo üzerinden değil, kollara ayrılmış bağlanma şeklidir. Her ampul yeni bir akım yolu oluşturur.

• Ampuller özdeş ise, ampullerden aynı akım geçer.

• Ampullerin parlaklıkları aynıdır.

• Ampullerden biri devreden çıktığında diğer ampuller ışık vermeye devam eder.

• Ampul sayısının artması ampul parlaklığını değiştirmez, fakat pil ampullerin tamamını aynı parlaklıkta yakmak için daha fazla enerji harcar ve bu nedenle pil ömrü azalır.

B. AKIM, GERİLİM VE DİRENÇ

1. Elektrik Akımı

Kapalı bir elektrik devresinde yüklerin titreşim hareketi ile oluşan enerji aktarımına elektrik akımı denir.

• Elektrik akımı yüklerin akışı ile değil, yüklerin titreşim hareketi ile oluşur.

• Bir iletkenin herhangi bir noktasından birim zamanda geçen yük miktarına akım şiddeti denir.

• Akım şiddeti ‘’I’’ harfiyle gösterilir.

• Akım şiddeti ampermetre ile ölçülür.

• Akımın birimi amperdir ve kısaca ‘’A’’ harfiyle gösterilir.

• Ampermetre devreye seri bağlanır.

Not: Seri ve paralel bağlı sistemlerde pil sayısının artırılması akım şiddetini artırır. Dolayısıyla pil sayısının artması ampul parlaklığını artırır.

2. Gerilim(Potansiyel Fark)

Elektrik devresinde devreye elektrik akımı sağlayan pillerin negatif(-) ve pozitif(+) kutupları arasındaki potansiyel farktan dolayı elektrik akımı oluşur. Pilin uçları arasındaki enerji farkına gerilim(potansiyel fark) denir.

• Gerilimin birimi volttur ve kısaca ‘’V’’ harfiyle gösterilir.

• Gerilim voltmetre ile ölçülür.

• Voltmetre devreye paralel bağlanır.

Not: Devreye bağlanan pil sayısı devrenin gerilimini, ampul sayısı ise devrenin direncini değiştirir.

3. Ohm Kanunu(Direnç)

Ampulün uçları arasındaki gerilim değerinin ampulden geçen akım şiddetine oranı sabittir. Bu sabit değer iletkenin direncini verir ve Ohm Kanunu olarak bilinir.

• Maddelerin elektrik akımının geçişine karşı gösterdiği zorluğa elektriksel direnç denir.

• Ampul elektrik enerjisinin iletimine karşı direnç gösterir. Direnç(ampul sayısı) ne kadar artarsa ampul parlaklığı o kadar azalır.

• Seri bağlı devrelerde ampul sayısı arttıkça devrenin direnci artar, paralel bağlı devrelerde ise ampul sayısı arttıkça devrenin direnci azalır.

• Direnç birimi olarak volt/amper ve ohm kullanılır.

Devrede akımın yönü pilin pozitif(+) kutbundan, negatif(-) kutbuna doğrudur.

1. Seri bağlı devrelerde ampul sayısı arttıkça ampul parlaklığı azalır.

2. Paralel bağlı devrelerde ampul sayısının artması ampul parlaklığını değiştirmez.