5. Ünite: Ses ve Özellikleri Konu Özeti

A. SESİN YAYILMASI

Sesin Özellikleri

• Sesin yayılması için maddesel ortama ihtiyaç vardır. Çünkü ses maddeyi oluşturan taneciklerin titreşimlerinden dolayı oluşur.

• Sesin yayılabileceği maddesel ortamlar katı, sıvı ve gaz ortamlardır.

• Ses dalgalar hâlinde ve her yöne yayılır. Durgun suya dökülen suyun oluşturduğu dalgalar gibi.

• Ses bir enerjidir. Ses enerjisini madde tanecikleri birbirine aktarır ve bu şekilde ses yayılmış olur.

• Ses maddenin olmadığı(boşlukta) ortamda yayılmaz. Örneğin Güneş’te gerçekleşen patlamaları Dünya’da duyamayız.

• Sesin yayıldığı ortamın değişmesiyle ses farklı işitilir. Çünkü farklı ortamların tanecikleri arasındaki mesafe aynı değildir. Hava ortamında ve havuzun altında su ortamında gitardan çıkan ses farklı işitilir.

• Farklı ses kaynaklarından çıkan sesler farklıdır. Davuldan çıkan ses ile gitardan çıkan ses aynı değildir.

B. SESİN SÜRATİ

Sesin süratinin bağlı olduğu üç önemli faktör vardır. Bunlar; maddenin fiziksel hâli, ortamın yoğunluğu ve ortamın sıcaklığıdır.

1. Maddenin Fiziksel Hâli

Sesin yayılmasında en önemli faktör, sesin hareket ettiği ortamdaki taneciklerin sıklığıdır. Bu nedenle ses en hızlı katılarda, sonra sıvılarda en yavaş gazlarda yayılır.

2. Ortamın Yoğunluğu

Ses, yoğunluğu fazla ortamlarda daha hızlı yayılır.

3. Ortamın Sıcaklığı

Ortamın sıcaklığı arttıkça yayılma hızı artar.

Işığın sürati sesin süratinden daha fazladır.

Şimşek çaktıktan bir süre sonra gök gürültüsünü duymamız örnek olarak verilebilir. Ses bir enerjidir.

• Sesin iletimi sırasında enerjinin bir kısmı ortamdaki taneciklerin birbiriyle çarpışması sonucu ısı enerjisine dönüşür.

• Ses enerjisi aynı zamanda hareket enerjisine dönüşebilir. Hoparlörün önüne yerleştirilen balonun titreşmesi, opera sanatçılarının tiz sesleri ile bardağı kırması, ses enerjisi ile çığ düşmesi ve tokmakla vurulan davulun önündeki mum alevini hareket ettirmesi sesin bir enerji türü olduğunun göstergesidir.

C. SESİN MADDEYLE ETKİLEŞMESİ

Ses madde ile karşılaştığında yansıyabilir, madde tarafından soğrulabilir ya da maddenin diğer tarafına geçebilir.

 

1. Sesin Yansıması 

Ses dalgalarının bir engele çarparak geldiği ortama geri dönmesine sesin yansıması denir. Ses sert ve pürüzsüz yüzeylerde daha fazla yansımaya uğrar.

Bazı canlılar sesin yansımasını kullanır. (Ekolokasyon)Yunuslar ses dalgalarıyla balıkların yerini tespit edip avlanırlar. Yarasalarda aynı şekilde ses dalgalarıyla avlarını tespit edip avlanırlar.

Bazı teknolojik aletlerde de sesin yansıma özelliği kullanılmıştır. Anne karnındaki bebeğin incelenmesinde ultrason cihazı, gemilerde kullanılan ve balıkların yerini tespit eden sonar cihazı ve nesnelerin süratini tespit edebilen radar cihazı bunlardan bazılarıdır. Ses dalgalarının bir engele çarpıp kaynağına geri dönmesine yankı denir.

2. Sesin Soğurulması Ve Yalıtımı

Ses dalgalarının madde ile karşılaşması sonucu enerjilerinin azalmasına ya da tamamen durmasına sesin soğurulması denir. Boşluklu, gözenekli ve yumuşak maddeler sesi daha iyi soğurur. Ses yalıtımı, gürültünün zararlarını en aza indirmek için yapılan yalıtım türüdür. Pencerelere çift cam takılması, yol kenarına ağaçlar dikilmesi, binaların duvarlarının delikli tuğla ile örülmesi ve ses stüdyolarında ses yalıtımı için akustik süngerler kullanılması ses yalıtım uygulamalarına örnek olarak verilebilir.

 

Ses Bilimi(Akustik)

Akustik sesin özelliklerini, farklı ortamlardaki yayılımını ve sesin bulunduğu ortamda etkileşimini inceleyen bilim dalıdır.

 

 

Yorum yap