5. Ünite: Işığın Yayılması Konu Özeti

A. IŞIĞIN YAYILMASI

Çevremizi aydınlatıp maddeleri görmemizi sağlayan enerji çeşidine ışık denir. Çevresine ışık yayan cisimlere ya da ışık üreten maddelere ışık kaynağı denir. Işık kaynakları doğal ve yapay ışık kaynakları olmak üzere ikiye ayrılır. Kendiliğinden ışık yayan kaynaklara doğal ışık kaynağı denir. Güneş, ateş böceği, yıldırım ve fener balığı doğal ışık kaynaklarıdır.

İnsanlar tarafından yapılan ışık kaynaklarına ise yapay ışık kaynakları denir. El feneri, ampul, sokak lambası ve meşale yapay ışık kaynaklarıdır.

Işık Nasıl Yayılır?

• Işık kaynağından yayılan ışığın izlediği yol ışık ışınları ile gösterilir.

• Işık her yöne doğrusal olarak yayılır.

IŞIĞIN YANSIMASI

Işık kaynağından çıkan ışınların, bir yüzeye çarptığında geldiği ortama geri dönmesine ışığın yansıması denir. Ayna, alüminyum folyo, cam, durgun su yüzeyi ve ıslak asfaltta görüntü oluşumu ışığın yansımasının sonucudur. Yansıma cisimlerin sahip olduğu yüzey şekillerine göre düzgün ve dağınık yansıma olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Düzgün Yansıma

Paralel ışık ışınlarının çarptığı pürüzsüz yüzeyden paralel yansımasına düzgün yansıma denir.

• Pürüzsüz ve parlak yüzeylerde gerçekleşir. Bu yüzeylere ayna, alüminyum folyo, cam ve durgun su örnek olarak verilebilir.

• Düzgün yansıma sonucu oluşan cisimlerin görüntüsü nettir.

2. Dağınık Yansıma

Paralel ışık ışınlarının çarptığı pürüzlü yüzeyden paralel yansıyamamasına dağınık yansıma denir.

• Pürüzlü yüzeylerde gerçekleşir. Bu yüzeylere buruşturulmuş alüminyum folyo yüzeyi ve dalgalı su örnek olarak verilebilir.

• Dağınık yansıma sonucu cisimlerin görüntüsü oluşmayabilir, oluşursa da görüntüsü net değildir.

Yansıma Kanunları

Ayna gibi yansıtıcı bir yüzeye belli bir açıyla çarpan ışık yönünü değiştirerek geldiği ortama geri döner.

Gelen Işın: Işık kaynağından çıkarak yansıtıcı yüzeye ulaşan ışındır.

Yansıyan Işın: Yansıtıcı yüzeye çarptıktan sonra yön değiştirerek ortama geri dönen ışındır.

Yüzeyin Normali(N): Gelen ışının yansıtıcı yüzeye çarptığı noktadan başlayarak yüzeye dik olarak çizilen çizgidir.

Gelme Açısı: Gelen ışın ile yüzeyin normali arasındaki açıdır.

Yansıma Açısı: Yansıyan ışın ile yüzeyin normali arasındaki açıdır.

Yansıma Kanunları

• Gelme açısı yansıma açısına eşittir.

• Yüzeye dik olarak gönderilen ışın kendi üzerinden geri yansır.

• Gelen ışın, yansıyan ışın ve normal aynı düzlemdedir.

Yansıma kanunları hem düzgün yansıma hemde dağınık yansıma için geçerlidir.

C. IŞIĞIN MADDE İLE KARŞILAŞMASI

Maddeler ışığı geçirme durumlarına göre üçe ayrılır.

1. Saydam Maddeler

Işığı iyi geçiren maddelere denir. Cam, hava, su ve şeffaf poşet örnek olarak verilebilir.

2. Yarı Saydam Maddeler

Işığı kısmen geçiren maddelere denir. Buzlu cam, yağlı kâğıt, tül perde örnek olarak verilebilir.

3. Saydam Olmayan(Opak) Maddeler

Işığı geçirmeyen maddelere denir. Tahta, duvar, demir vb. örnek olarak verilebilir.

D. TAM GÖLGE

Saydam olmayan(opak) cisimlerin ışığı geçirmemesinden dolayı arka kısımlarında oluşan karanlık bölgelere tam gölge denir. Tam gölgenin oluşumu ışığın doğrusal yolla yayıldığının göstergesidir. Bir cismin gölge boyu, ışık kaynağı ile opak cismin arasındaki uzaklığa bağlıdır.

1. Işık kaynağı opak cisme yaklaştırıldığı zaman gölge büyür.

2. Opak cisim ışık kaynağına yaklaştırıldığı zaman gölge büyür.

3. Işık kaynağı ile opak cismin yeri değiştirilmeden ekran uzaklaştırıldığı zaman gölge büyür.

Sonuç:

• Cisimlerin gölgeleri kendilerine benzer.

• Işık kaynağı ile opak cisim birbirine yaklaştırıldığı zaman gölge boyu büyür.

• Opak cisim ile ekran birbirinden uzaklaştırıldığı zaman gölge boyu büyür.

Yorum yap